Η συζήτηση γύρω από τον εθισμό των παιδιών στις οθόνες συχνά εστιάζει στους εφήβους, στα videogames ή στα social media. Όμως η επιστημονική έρευνα των τελευταίων ετών δείχνει κάτι πιο σύνθετο:

Η σχέση των παιδιών με τις οθόνες δεν διαμορφώνεται μόνο από τους συνομηλίκους τους, αλλά σε μεγάλο βαθμό από την κουλτούρα του σπιτιού.

Οι συνομήλικοι παίζουν ρόλο, αλλά όχι τον μοναδικό!
Κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, η ανάγκη του ανήκειν είναι ισχυρή. Οι φίλοι, τα trends και τα ψηφιακά παιχνίδια λειτουργούν ως μέσα κοινωνικής σύνδεσης. Μελέτες δείχνουν ότι η χρήση οθονών αυξάνεται όταν αυτές αποτελούν βασικό «κοινωνικό νόμισμα» στην ομάδα συνομηλίκων.

Ωστόσο, αυτό εξηγεί μόνο ένα μέρος της εικόνας.

Η οικογένεια ως βασικός ρυθμιστής

Σύγχρονες, peer reviewed έρευνες αναδεικνύουν ότι:
Τα παιδιά μιμούνται τον τρόπο χρήσης οθονών των γονιών, όχι τις οδηγίες τους, (η συχνή γονεϊκή ενασχόληση με κινητό ή tablet σχετίζεται με αυξημένο screen time στα παιδιά), η ποιότητα της γονεϊκής παρουσίας (π.χ. διακοπτόμενη προσοχή λόγω κινητού) επηρεάζει τη συναισθηματική ρύθμιση των παιδιών.

Η οθόνη δεν λειτουργεί μόνο ως μέσο ψυχαγωγίας.
Συχνά γίνεται μοντέλο διαχείρισης άγχους, πλήξης ή αποφόρτισης.

Ελεύθερος χρόνος: τι μαθαίνουν τα παιδιά να κάνουν;

Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι το πώς βιώνεται ο ελεύθερος χρόνος στο σπίτι.

Έρευνες δείχνουν ότι όταν:
Οι γονείς έχουν περιορισμένο ρεπερτόριο δραστηριοτήτων εκτός οθόνης, (η ξεκούραση ταυτίζεται αποκλειστικά με παθητική κατανάλωση περιεχομένου), δεν υπάρχει χώρος για βαρεμάρα, παιχνίδι ή κοινές εμπειρίες, τότε η οθόνη γίνεται η «εύκολη λύση» για όλους, μικρούς και μεγάλους.

Δεν πρόκειται για έλλειψη ορίων, αλλά για έλλειψη νοήματος

Η έρευνα των τελευταίων ετών υπογραμμίζει ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς η θέσπιση ορίων χρόνου. Αυτό που προστατεύει πραγματικά τα παιδιά είναι: – η ύπαρξη εναλλακτικών εμπειριών, – η συναισθηματική διαθεσιμότητα των γονιών, – ένα οικογενειακό πλαίσιο όπου η οθόνη δεν είναι ο βασικός τρόπος σύνδεσης.

Η αλλαγή δεν ξεκινά από το παιδί. Ξεκινά από τη σχέση μας με τον χρόνο, την πλήξη, τη σύνδεση και την ξεκούραση.

Όταν οι ενήλικες επαναδιαπραγματεύονται τη δική τους χρήση οθονών, δημιουργούν (χωρίς λόγια) ένα διαφορετικό μοντέλο.

Ο εθισμός των παιδιών στις οθόνες δεν είναι ατομικό πρόβλημα ούτε αποκλειστικά αποτέλεσμα των συνομηλίκων. Είναι ένα συστημικό φαινόμενο, που αντικατοπτρίζει τις συνήθειες, τους ρυθμούς και τις αξίες του οικογενειακού περιβάλλοντος. Η αλλαγή είναι εφικτή.
Όχι με ενοχή, αλλά με επίγνωση.